Hoe zorgen we ervoor dat mensen met dementie en geheugenproblemen langer prettig en veilig thuis kunnen blijven wonen? En hoe organiseren we de ondersteuning die daarvoor nodig is? Binnen het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA) werken gemeenten, zorgverzekeraars en zorg- en welzijnsorganisaties aan een landelijke ketenaanpak dementie.
In het onlangs gepubliceerde startdocument heeft Sociaal Arrangeren een plek gekregen als voorbeeld van domeinoverstijgende samenwerking en ondersteuning. Dat biedt kansen om deze aanpak ook in andere regio’s in te zetten.
De ketenaanpak dementie maakt deel uit van de ontwikkelagenda van het AZWA. De komende jaren wordt deze verder ontwikkeld tot een zogeheten basisfunctionaliteit: landelijke afspraken over welke samenwerking en ondersteuning overal minimaal beschikbaar moeten zijn. Het startdocument biedt gemeenten en regionale partners handvatten om hiermee aan de slag te gaan.
Voor Sociaal Arrangeren is de opname in het startdocument een belangrijke stap. De aanpak is in Nijmegen ontwikkeld en heeft daar veelbelovende resultaten laten zien. Nu kunnen ook andere regio’s de opgedane kennis en ervaring benutten om ouderen met geheugenproblemen en hun naasten eerder en beter te ondersteunen.
Samen kijken naar wat nodig is
Sociaal Arrangeren is ontwikkeld voor thuiswonende kwetsbare ouderen met lichte geheugenproblemen en problemen op meerdere leefgebieden. Denk aan problemen met wonen, welzijn, daginvulling, mantelzorg, veiligheid, financiën of het sociale netwerk. De Sociaal arrangeur kijkt samen met de oudere, naasten en betrokken professionals wat nodig is om zo lang mogelijk zelfstandig thuis te blijven wonen, met behoud van kwaliteit van leven. Dat gebeurt niet vanuit één loket of één domein, maar juist in nauwe samenwerking tussen sociaal werk, huisartsenzorg, wijkverpleging en andere betrokken partners.
De ondersteuning start met een aanmelding vanuit de huisarts of wijkverpleging. Daarna brengt de Sociaal arrangeur de thuissituatie in beeld. Samen met de oudere en het netwerk eromheen wordt één samenhangend gezondheidsplan gemaakt. Zo ontstaat overzicht, worden mantelzorgers ondersteund en kunnen professionals beter samenwerken rondom dezelfde inwoner. De Sociaal arrangeur blijft betrokken tot aan overlijden of verhuizing naar een verpleeghuis.
Waarom deze aanpak nodig is
De noodzaak van goede ondersteuning wordt steeds urgenter. Het aantal ouderen met geheugenproblemen neemt toe, net als de druk op mantelzorgers, huisartsen, wijkverpleging en verpleeghuiszorg. Juist omdat ouderen steeds langer zelfstandig thuis wonen, is het belangrijk om problemen op verschillende leefgebieden vroeg te herkennen en passende ondersteuning te organiseren. Daarom is samenwerking tussen zorg en sociaal domein zo belangrijk.
Sociaal Arrangeren laat zien hoe die samenwerking er in de praktijk uit kan zien. Niet door méér zorg te organiseren, maar door eerder en breder te kijken naar wat iemand nodig heeft om het thuis vol te houden. Denk aan praktische ondersteuning, het versterken of uitbreiden van het sociale netwerk van ouderen en het ontlasten van mantelzorgers. Vaak gaat het om een combinatie daarvan.
Veelbelovende resultaten in Nijmegen
In Nijmegen is de aanpak sinds 2021 opgezet, gemonitord en doorontwikkeld door Lentl en Sterker sociaal werk, samen met onder andere de gemeente Nijmegen, zorgkantoor en zorgverzekeraar VGZ, Buurtzorg, ZZG Zorggroep, NEO Huisartsenzorg en verschillende huisartsenpraktijken. De werkwijze is in de praktijk verder verfijnd en er staat inmiddels een goed ontwikkelde en onderbouwde interventie klaar voor opschaling.
De onderzoeksresultaten laten zien dat Sociaal Arrangeren verschil kan maken:
- Verpleeghuiszorg wordt naar schatting gemiddeld zeven maanden uitgesteld.
- De berekende gemiddelde besparing bedraagt circa 40.000 euro per traject.
- De ervaren kwaliteit van leven van ouderen blijft over het algemeen stabiel en verbetert op verschillende onderdelen.
- Mantelzorgers voelen zich gesteund en weten beter waar zij terechtkunnen met vragen.
- De mantelzorgbelasting blijft minimaal stabiel en neemt in veel gevallen af.
Bron: Sociaal Arrangeren in 2025: impact en bereikte resultaten
Ook professionals ervaren meerwaarde. Door de inzet van de Sociaal arrangeur ontstaat meer overzicht, betere afstemming en minder ad-hocinzet van huisartsenzorg en wijkverpleging.
Sociaal Arrangeren in landelijke ketenaanpak dementie
In het nieuwe landelijke startdocument voor de ketenaanpak dementie wordt Sociaal Arrangeren expliciet genoemd als voorbeeld van domeinoverstijgende casusregie voor kwetsbare ouderen. De aanpak heeft bovendien een eigen plek gekregen in de eerste gereedschapskist met interventies, die als bijlage bij het startdocument is opgenomen.
Daarmee sluit Sociaal Arrangeren aan bij de landelijke ambitie om ondersteuning voor mensen met dementie en geheugenproblemen beter te organiseren. De komende jaren werken gemeenten, zorgverzekeraars en zorg- en welzijnsorganisaties aan de verdere ontwikkeling en uitvoering van de ketenaanpak. Het startdocument benadrukt dat regio’s daarbij kunnen voortbouwen op bestaande, goed onderbouwde interventies en niet hoeven te wachten tot de landelijke aanpak volledig is uitgewerkt.
Ook voor de financiering zijn er aanknopingspunten. Het startdocument beschrijft dat gemeenten voor de inzet van professionals uit het sociaal domein onder meer Wmo-middelen en AZWA-middelen kunnen benutten. Voor de periode 2027-2029 worden AZWA-middelen via een specifieke uitkering beschikbaar gesteld. Deze middelen zijn niet specifiek voor Sociaal Arrangeren gereserveerd, maar bieden gemeenten en regionale partners wel mogelijkheden om de aanpak een plek te geven binnen hun plannen voor dementiezorg en -ondersteuning. Juist nu regio’s keuzes maken voor hun regionale werkagenda, ligt er een kans om Sociaal Arrangeren daarin mee te nemen.
Kansen voor andere regio’s
De opname in het landelijke startdocument biedt een belangrijk aanknopingspunt om Sociaal Arrangeren verder op te schalen. De ervaringen in Nijmegen laten zien wat er mogelijk is als sociaal werk, huisartsenzorg, wijkverpleging, gemeente en zorgverzekeraar samen verantwoordelijkheid nemen voor passende ondersteuning. Voor gemeenten, dementienetwerken, zorgverzekeraars en sociaalwerkorganisaties in andere regio’s ligt er nu een kans om deze kennis en ervaring te benutten. Door Sociaal Arrangeren mee te nemen in de regionale plannen voor de ketenaanpak dementie, kan de aanpak beschikbaar komen voor meer ouderen, mantelzorgers en professionals in Nederland.
Meer weten over Sociaal Arrangeren en de mogelijkheden voor jouw regio? www.sociaalarrangeren.nl